Yurtdışına çıkarken elinizde sadece bir pasaport, ama onun ardında büyük bir “statü” ve unvan zinciri olduğunu biliyor musunuz? Bugün, hakimlerin hangi pasaportu alabileceği konusunu, gerçek dünyadan örneklerle ve verilerle inceleyeceğiz. Bir hâkimin masasında duran hukuki dosyaların, sağındaki kahve fincanının, solundaki “seyahat için pasaport başvurusu” formunun aslında toplumsal ve kurumsal statünün bir yansıması olduğunu düşünebiliriz.
Hakimler hangi pasaportu alır?
Statü ve hukuki çerçeve
Öncelikle şunu belirtmek önemli: Türkiye’de pasaport türleri “umuma mahsus (bordo)”, “hususi/yeşil”, “hizmet/gri” ve “diplomatik/siyah” şeklinde sınıflanıyor. ([Yeniden Tur][1]) Bu sınıflama, yalnızca renk değil; hak, imtiyaz ve görev yerine bağlı yükümlülükleri de içeriyor. Örneğin, diplomat statüsünde verilen pasaportlar birtakım ayrıcalıklara sahip. ([VisaVerge][2])
Şimdi hakimlere özel durumu inceleyelim: Türkiye’de hâkimler ve savcılar, normal kamu görevlilerinden farklı bir statüyle düzenlenmiş durumda. Bu, hak ettikleri pasaport türünü de etkiliyor. Özellikle, hâkimlerin “yeşil pasaport” alma hakkı olmadığına dair bilgiler var. ([Güncel Oku][3])
Öte yandan “diplomatik pasaport” yani siyah pasaport da yine belli düzeydeki hâkimlere verilebiliyor. Örneğin bir kaynakta şöyle geçiyor: “Diplomatik pasaport, TBMM üyeleri, Anayasa Mahkemesi başkan ve üyeleri, Yargıtay, Danıştay … gibi üst düzey kamu görevlilerine ve ailesine verilmektedir.” ([Pegasus Hava Yolları][4]) Ayrıca özel olarak bir hukuk firmasının sitesinde; “Başkan hâkimler ve yardımcıları” gibi ifadelerle “baş yargı organlarının hâkimleri” için diplomatik pasaport hakkı tanındığı belirtilmiş. ([ketencilaw.com][5])
Hikâye: “Yurtdışı görevi ve hâkim”
Düşünün ki bir hâkim, ülkesini uluslararası bir kongrede temsil etmek üzere görevlendiriliyor. Bu görevlendirme resmi devlet kuruluşu tarafından yapılıyor. Hâkim, o görev nedeniyle yurtdışına çıkarken “normal bordo pasaport”la değil, devletin temsil gücü yüksek bir pasaport türüyle çıkıyor. Böylece hem temsil imkânı artıyor hem de vize, giriş‑çıkış gibi usuller daha esnek hale geliyor.
Mesela Türkiye’de diplomatik pasaportun “siyah”, 28 sayfa, harçsız olduğu ifade ediliyor. ([Pegasus Hava Yolları][4]) Bu durumda hâkimin yalnızca mahkeme salonunda değil, uluslararası sahnede de bir “temsilci” olarak hareket ettiği söylenebilir.
Öte yandan rutin hâkimlik faaliyetleri için, her hâkime otomatik olarak “diplomatik pasaport” verilmediğine dair bilgiler var: belli görev, makam, temsil vb. şartları var. Yine de “yeşil pasaport” gibi daha yaygın avantajlı pasaport türlerinin hâkimler için geçerli olmadığı yönünde güçlü bir uyarı bulunuyor. ([Güncel Oku][3])
Verilerle destek: ne kadar yaygın?
Resmî rakamlarla “kaç hâkime diplomatik pasaport verildi” gibi bir liste bulmak zor. Ancak pasaport türlerinin kimlere verildiğine dair kaynaklar şunları söylüyor:
– Diplomatik pasaport = devletin protokol düzeyindeki görevlileri ve bunların aileleri için. ([OLAY NET][6])
– Yeşil pasaport = belirli kadro derece ve süre koşulunu sağlayan kamu görevlilerine veriliyor; hâkim ve savcılar bu kapsama girmiyor. ([Güncel Oku][3])
– Hizmet (gri) pasaport = resmi görevle yurtdışına gönderilen kamu görevlileri için. ([qco.com.tr][7])
Dolayısıyla hâkimlerin büyük çoğunluğu için “sence ne olur?” sorusuna cevap: Standart hâkimlik görevini yürütüyorlarsa, otomatik yeşil veya diplomatik pasaport hakkı doğmuyor; ancak devlet temsil görevi alırlarsa diplomatik pasaport türüne geçme ihtimalleri var.
Neden böyle bir ayrım var?
Bu sistemin arkasında birkaç neden var:
– Adaletin bağımsızlığı ve hâkimlerin kamusal görevleri farklı bir disiplin rejimine tabidir. Örneğin hâkimler için ayrı bir kanun vardır. ([Güncel Oku][3])
– Diplomatik pasaport sistemi, görevin uluslararası temsil boyutunu dikkate alır; yalnızca yurtdışı görev, konferans, protokol katılımı gibi durumlarda tanınır. ([Pegasus Hava Yolları][4])
– Yeşil veya özel pasaport sistemi, daha çok iç kamu görevlilerine yönelik bir avantaj mekanizmasıdır; hâkim‑savcılar bu mekanizmaya dahil değildir çünkü başka bir statüye sahiptirler.
Özetle
Hakimler için şu diyebiliriz:
– Her hâkim otomatik olarak diplomatik pasaport almıyor.
– Eğer hâkim, devletin temsil görevini üstlenmişse (örneğin üst yargı organı başkanı, uluslararası toplantıda görevli temsilci vb.) diplomatik pasaport alma hakkı doğabilir.
– Yeşil pasaport gibi daha yaygın avantajlı pasaportlar hâkimler için geçerli olmayabilir.
– Hizmet pasaportu gibi türler ise resmi yurtdışı göreviyle ilgili hâkimler için değerlendirilebilir.
Dolayısıyla “hakimler hangi pasaportu alır?” sorusunun cevabı: durum özelinde değişir ama genel olarak diplomatik pasaport (üst düzey temsil durumunda) ve hizmet pasaportu (görevle yurtdışına gönderilenlerde) geçerli seçeneklerdir.
Sizin İçin Birkaç Soru
Bu konuyu düşündüğünüzde şunları merak edebilirsiniz:
– Sizce hâkimlerin pasaport türleri belirlenirken hangi kriterler daha önemli olmalı?
– Bir hâkim olarak yurtdışı görevlerde bulunmak pasaport statüsünü değiştirmeli mi sizce?
– Mevcut sistemin adalet‑temsil dengesi açısından yeterli olduğunu düşünüyor musunuz?
Fikirlerinizi merak ediyorum – yorumlarda paylaşalım!
[1]: “T.C. Pasaport Türleri Nelerdir? Hangi Pasaport Kimlere Verilir?”
[2]: “The Benefits and Immunity of a Diplomatic Passport … – VisaVerge”
[3]: “Hakimler Yeşil Pasaport Alabilir Mi? – Güncel Oku”
[4]: “Diplomatik Siyah Pasaport Nedir? Kimler Diplomatik Pasaport … – Pegasus”
[5]: “Turkish Passport – Ketenci & Ketenci Int Turkish Law Firm”
[6]: “Diplomatik pasaport! – OLAY NET”
[7]: “Hakimler Hangi Pasaportu Alır – qco.com.tr”