Gözaltı süresi kaç saat ?

Gözaltı süresi kaç saat? Türkiye’de yasal çerçeve, tarihsel arka plan ve güncel tartışmalar

Gözaltı süresi, bir kişinin yakalandıktan sonra hangi azami süreyle özgürlüğünden yoksun bırakılabileceğini belirleyen kritik bir güvencedir. Türkiye’de temel kural, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 91 uyarınca gözaltının “yakalama anından itibaren” en fazla 24 saat olmasıdır; yakalanan kişinin en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu nakil (sevk) süresi bu hesaba eklenebilir ancak bu 12 saati aşamaz. Böylece istisnai durumlar dışında toplam süre 24+12 saatlik teknik bir üst sınıra dayalı olarak uygulanır. :contentReference[oaicite:0]{index=0}

Toplu suç istisnası: 4 güne kadar uzatma

Üç veya daha fazla kişinin iştirakiyle toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasının güçlüğü veya şüpheli sayısının çokluğu gibi nedenlerle Cumhuriyet savcısı gözaltıyı yazılı emirle “her defasında bir günü geçmemek üzere” en çok 3 gün daha uzatabilir. Bu, pratikte gözaltının en fazla 4 güne kadar çıkabilmesi anlamına gelir. Düzenlemenin açık metni doğrudan CMK m. 91/3’te yer alır. :contentReference[oaicite:1]{index=1}

Tarihsel arka plan: OHAL dönemi ve normale dönüş

2016’daki olağanüstü hâl (OHAL) döneminde gözaltı süreleri geçici olarak ciddi biçimde uzatıldı. İlk OHAL KHK’sı ile süre, “yakalama anından itibaren” 30 gün olarak belirlendi. Bu düzenleme Resmî Gazete’de yayımlanan KHK metninde yer aldı ve aynı gün resmî haber bültenlerinde kamuoyuna duyuruldu. OHAL’in sona ermesine yaklaşan süreçte farklı KHK’larla süre yeniden kısaltıldı ve olağan döneme dönülerek bugün yürürlükte olan CMK sistemine geri gelindi. :contentReference[oaicite:2]{index=2}

“Kaç saat” sorusunun pratik cevabı

Standart durum

24 saat + en çok 12 saat sevk süresi (zorunlu hâllerde). :contentReference[oaicite:3]{index=3}

Toplu suç

İlk 24 saatlik süre korunur; savcı her seferinde 1 gün olmak üzere toplam 3 gün uzatma verebilir ⇒ üst sınır 4 gün. :contentReference[oaicite:4]{index=4}

Uluslararası standartlar ve AİHS çerçevesi

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 5. maddesi “kişi özgürlüğü ve güvenliği”ni korur; yakalanan kişinin “gecikmeksizin” (promptly) hâkim önüne çıkarılmasını şart koşar. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Brogan ve Diğerleri/Birleşik Krallık kararında 4 gün 6 saatlik yargıç önüne çıkarılmayan gözaltıyı “gecikmeksizin” ölçütüne aykırı bulmuştur. Türkiye bakımından da AİHM rehberleri ve akademik literatür bu içtihadı kıstas olarak anmaktadır. :contentReference[oaicite:5]{index=5}

Bugün neden tartışılıyor? Akademik ve uygulamadan yansımalar

Orantılılık ve zorunluluk: Gözaltı bir “koruma tedbiri”dir; cezalandırma amacı taşımaz. Bu nedenle ölçülülük ve “soruşturma yönünden zorunluluk” şartı vurgulanır. Öğreti ve uygulama yazınında, soyut şüpheye dayalı gözaltının hukuka aykırılığı ve kötüye kullanım riskleri sık tartışılır. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

Pratikte sürelerin “tavan”a dayanması: Akademisyenler ve uygulayıcılar, işlemler daha erken tamamlanabilecek iken şüphelilerin çoğu zaman azami süre sonuna kadar nezarethanede tutulmasının, hak ihlali iddialarını beslediğini not eder. Bu eleştiriler, “gerektiği kadar kısa” tutma ilkesinin altını çizer. :contentReference[oaicite:7]{index=7}

Sevk süresi ve 12 saatlik sınır: Taşıma/ulaşım, sağlık ve keşif gibi fiilî nedenlerle doğan gecikmelerin 12 saati aşamaması kuralı, uygulamada önemli bir denge unsurudur; bu sınırın netliği, keyfî uzamaların önüne geçmeyi amaçlar. :contentReference[oaicite:8]{index=8}

Hâkim önüne çıkarma ve SEGBİS: Fizikî sevk mümkün değilse, SEGBİS üzerinden hâkim önüne çıkarma tartışmaları, “yüz yüzelik” ve silahların eşitliği ilkeleri ile bağlantılıdır. Bu yöntem, gecikmeyi azaltmayı hedeflerken adil yargılanma güvenceleri yönünden değerlendirilir. :contentReference[oaicite:9]{index=9}

Haklar ve başvuru yolları: Kısa hatırlatma

Gözaltına alma kararını Cumhuriyet savcısı verir; kolluk tek başına keyfî gözaltı kararı alamaz. Gözaltı süresinin uzatılmasına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz mümkündür. Gözaltında müdafi yardımından yararlanma, yakınlara haber verilmesi, sağlık kontrolü ve susma hakkı başta olmak üzere temel güvenceler geçerlidir. :contentReference[oaicite:10]{index=10}

Özet: “Kaç saat?” sorusuna net yanıt

Normal durumda: 24 saat (zorunlu sevk süresi en çok 12 saat ayrıca). Toplu suçlarda: savcı yazılı emriyle gün gün olmak üzere en fazla 3 gün uzatma ⇒ toplam 4 gün. Bu çerçeve, AİHS m. 5’in “gecikmeksizin hâkim önüne çıkarma” güvencesi ve AİHM içtihatlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. :contentReference[oaicite:11]{index=11}

Kaynakça (seçme)

• CMK m. 91 (resmî metin ve açıklamalar). :contentReference[oaicite:12]{index=12}
• Baran Doğan, “CMK Madde 91 – Gözaltı” (madde metni ve 12 saatlik sevk sınırı). :contentReference[oaicite:13]{index=13}
• AİHS m. 5 Rehberi (ECHR-KS), güncelleme 28.02.2025. :contentReference[oaicite:14]{index=14}
• Brogan and Others v. UK, AİHM, 29.11.1988. :contentReference[oaicite:15]{index=15}
• OHAL KHK’ları: 667 sayılı KHK (30 gün), Resmî Gazete ve AA duyurusu. :contentReference[oaicite:16]{index=16}
• Uygulama/öğreti notları ve güncel açıklamalar. :contentReference[oaicite:17]{index=17}

::contentReference[oaicite:18]{index=18}