İrtad nedir? (Ve neden bunu düşünürken bir anda kendimi markette kaybettim?)
Sitemizden Önerilen: İranda yalda ne demek ?
Buru okurlarına özel hazırlanan bu içerikte “İrtad nedir” hakkında en önemli detayları derledik.
Bazı kelimeler var, insan ilk duyduğunda sanki hayatında hiç karşılaşmamış gibi hissediyor. “İrtad nedir?” sorusu da benim için tam olarak böyle bir günün ürünü oldu. İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşındayım ve normalde bir kelime anlamını merak ettiğimde Google’a yazıp 2 dakika sonra hayatıma devam eden biriyim. Ama bu sefer işler öyle olmadı.
Çünkü bu soru beni sadece sözlük anlamına değil, kendi zihnimin iç koridorlarına doğru kısa ama kafa karıştırıcı bir yolculuğa çıkardı. Üstelik bu yolculukta Karşıyaka vapurunda simit yerken “ben nereye gidiyorum?” diye düşünen halim de vardı, Bostanlı’da yürürken kendi kendine gülen versiyonum da.
İrtad nedir? Kelimenin sade hali
En basit haliyle “irtad nedir?” sorusunun cevabı, dini ve tarihsel bağlamda “bir inançtan geri dönme” anlamına gelen “irtidat” kavramıyla ilişkilidir. Yani bir kişinin benimsediği inanç sisteminden uzaklaşması, onu terk etmesi gibi bir anlam taşıyor.
Ama ben bunu ilk öğrendiğimde zihnimde şu sahne canlandı:
— “Abi sen ne yapıyorsun?”
— “İnanç güncellemesi yapıyorum.”
Tam bir 25 yaş İzmir kafası… Her şeyi yazılım güncellemesi gibi düşünmeye meyilli bir beyinle yaşıyorum çünkü.
İzmir’de bir gün: İrtad kelimesiyle tanışma anım
Geçen gün Alsancak’ta kahve içiyorum. Yan masada iki kişi ciddi ciddi bir şey tartışıyor. Ben de kulak misafiri oldum (İzmir’de bu gayet sosyal kabul ediliyor, kimse inkâr etmesin).
Biri dedi ki:
— “İrtad meselesi tarih boyunca çok tartışılmış.”
Ben o an içimden:
“İrtad mı? O da yeni çıkan kahve türü mü? Cold brew’ün kuzeni falan mı?”
Sonra eve gidip baktım. Ve tabii ki kahveyle hiçbir ilgisi yokmuş.
Ama işin komiği şu: Ben her yeni kavramı önce mutfak kategorisine sokuyorum. Mesela “kriptografi” duyunca da ilk düşündüğüm şey “kriptoyla yapılan bir çeşit tatlı mı acaba?” olmuştu.
İç ses: “Sen ciddi misin?”
Kafamın içinde sürekli konuşan bir versiyonum var. O genelde daha gerçekçi, daha sert ve biraz da dalga geçici.
Ben: “İrtad nedir acaba ya?”
İç ses: “Sen önce market listesini unutma, sonra tarihsel kavram çözersin.”
Haklı. Ama yine de merak ediyor insan.
İrtad nedir? Günlük hayata uyarlanmış versiyon
Biraz eğlenceli düşünelim. Eğer “irtad nedir?” kavramını günlük hayata indirirsek, bu biraz şöyle bir şey olur:
Diyelim ki sen bir gün karar verdin:
“Ben artık kahve içmeyeceğim, çay insanıyım.”
Ama ertesi gün sabah 08.30’da uykusuz bir şekilde Starbucks kuyruğundasın.
İşte benim kafamda bu durum şöyle:
— “Sen çaycıydın?”
— “Evet ama bu bir… geçiş süreci.”
İşte beynim burada küçük bir irtad yaşıyor gibi hissediyor.
İzmir gençliği ve sürekli fikir değiştirme hali
İzmir’de büyüyen biri olarak şunu söyleyebilirim: Bizde fikir değiştirmek olimpik spor olsaydı madalyaları toplardık.
Bir gün vegan oluruz:
— “Artık hayvan ürünleri yok.”
Ertesi gün boyoz görünce:
— “Bu sayılmaz.”
Şimdi bu durumu “irtad nedir?” sorusuyla bağlamak tamamen benim zihinsel bağlantı hatam olabilir ama şunu fark ediyorum: İnsan sürekli bir şeylerden dönüyor, vazgeçiyor, yeniden başlıyor.
Ve bu, sadece büyük kavramlarda değil; en basit şeylerde bile var.
Arkadaş ortamı: felsefe mi, saçmalık mı?
Geçen akşam arkadaşlarla oturuyoruz. Konu bir şekilde buraya geldi (nasıl geldiğini kimse bilmiyor, İzmir’de konular kendi kendine evrim geçirir).
Arkadaş 1:
— “İrtad ciddi bir kavram ya, tarihsel boyutu var.”
Arkadaş 2:
— “Ben dün diyetimi bozdum, o da sayılıyor mu?”
Ben:
— “Oğlum biz neden her şeyi kendimize uyarlıyoruz?”
Sonra hepimiz sustuk. 3 saniye. Ardından biri patladı:
— “Asıl irtad, pazartesi diyete başlayıp salı döner yemek.”
İşte o an anladım: Biz akademik tartışma yapamıyoruz ama hayat yorumu konusunda çok iyiyiz.
İç ses tekrar devreye giriyor
İç ses: “Sen bu konuyu nereye bağlıyorsun?”
Ben: “Bağlamıyorum, dolaştırıyorum.”
İç ses: “Harika bir plan.”
İrtad nedir? Zihin içinde sürekli yön değiştirmek
Biraz daha derine inince şunu fark ediyorum: “İrtad nedir?” sorusu sadece sözlükte duran bir tanım değil, insan zihninin sürekli değişim haliyle de ilgili gibi hissediliyor.
Bugün:
— “Erken yatacağım.”
Gece 03.00:
— “Bir video daha izleyeyim.”
Sabah:
— “Ben kimim?”
Bu sürekli yön değiştirme hali, insanın kendi içinde yaşadığı küçük kopuşlar gibi.
Gündelik hayatın küçük irtad anları
Şimdi dürüst olalım. Hepimiz yaşıyoruz bunu:
1. Diyet irtadı
Pazartesi:
— “Sadece salata.”
Salı:
— “Salatanın yanına patates kızartması da sağlıklı aslında.”
2. Spor irtadı
— “Bu yaz fit olacağım.”
3 gün sonra:
— “Kaslarım da dinlenmeli.”
3. Erken uyuma irtadı
— “Bugün 23.00’te uyuyorum.”
03.15:
— “Ben gece kuşuyum aslında.”
İrtad nedir? ve insanın kendiyle pazarlığı
Bence bu kavramı en iyi anlatan şey, insanın kendiyle yaptığı bitmeyen pazarlıklar.
Ben mesela markette:
— “Sadece temel ihtiyaç alacağım.”
Elimde cips, kola ve dondurma
Kasada:
— “Bunlar… misafir için.”
Hangi misafir bilmiyorum ama içimdeki pazarlıkçı kesin ikna olmuş durumda.
İzmir sokaklarında düşünürken
Bazen Kordon’da yürürken düşünüyorum. Deniz var, rüzgâr var, insanlar var… ama kafamın içinde ayrı bir şehir var.
O şehirde sürekli biri bana soruyor:
— “İrtad nedir biliyor musun?”
— “Bilmiyorum ama öğreniyorum galiba.”
Sonra 5 dakika sonra başka bir konuya geçiyorum:
— “Acaba midye dolma mı yesem?”
İşte zihnim böyle bir yer.
Sonuç yerine geçmeyen bir iç döngü
Aslında “irtad nedir?” sorusuna tek bir cümleyle cevap vermek kolay. Ama mesele sadece tanım değil; insanın değişme hali, fikirlerden uzaklaşması, yeniden yaklaşması ve bunu bazen fark etmemesi.
Benim açımdan ise bu konu, biraz da şunu hatırlatıyor: İnsan sürekli sabit değil. Bugün inandığı şeye yarın başka bir yerden bakabiliyor. Ve bu bazen ciddi, bazen komik, bazen de tamamen “ben ne yapıyorum?” dedirten bir süreç.
Şu an mesela bu yazıyı bitirirken bile aklımdan geçiyor:
— “Acaba çay mı içsem, kahve mi?”