İspirliler Laz mıdır? Yoksa Sadece Kendine Has mı?
İzmir sokaklarında yürürken arkadaşlarımla yaptığımız muhabbetlerde “İspirliler Laz mıdır?” sorusu zaman zaman karşımıza çıkıyor. Tabii ben bunu söylerken genellikle gülmekten ağzımı açamıyorum. Çünkü, her sorunun kendi içinde bir mizah potansiyeli vardır ve bu sorunun potansiyeli, özellikle arkadaş grubumda, epey yüksek.
Arkadaş Sohbetinde Başlayan Komedi
Bir akşam, Bornova’nın ara sokaklarından birinde, çay bahçesinde oturuyoruz. Arkadaşım Mehmet, ciddiyetle soruyor:
— Abi, İspirliler Laz mıdır?
— Ne bileyim ya, belki de Laz’ın İspir versiyonu vardır, dedim, gözlerimi devirdim ama içimden hâlâ gülüyordum.
İşte tam da burada devreye benim ikili hâlim giriyor: bir yandan espri bombardımanı, bir yandan da “acaba tarihsel olarak doğru mu bu” düşüncesi. Yani, arkadaş ortamında ben, espriyi havaya savuran 25 yaşında bir genç, ama içimde hâlâ bir tarih ve kültür merakı var.
İç Ses ve Gerçekler
İçimden şöyle geçiyor: Tamam, İspirliler Laz mı, yoksa Karadeniz’in kendine has bir köşesi mi? Hemen telefonumu çıkarıp araştıracak olsam da, bir yandan da diyorum ki, “Hayır, Mehmet bu soruyu sorarken eğlenecek, ciddiye alma.”
Gerçek şu ki, İspir, Erzurum’un bir ilçesi ve coğrafi olarak Laz bölgesiyle doğrudan bağlantısı yok. Ama bakıyorsun ki insanlar, Karadeniz kültürünü biraz genelleyerek “Laz mı, değil mi” tartışmasını sürekli gündemde tutuyor. Ve işte tam burada komik durum başlıyor. Biz İzmir’de oturuyoruz ama Karadeniz’in köylerinden, yaylalarından gelen bu sorular, sanki bizim günlük hayatımıza bir misafir gibi giriyor.
Gündelik Hayatta Küçük Mizah Patlamaları
Geçen gün markette yaşadığım bir sahne aklıma geldi. Kasiyer hanım bana gülerek:
— Abi, İspirliler Laz mıdır, diye merak ettim, dedi.
— Tabii tabii, tamam, hemen anlatayım, dedim. İçimden: Neden herkes bana soruyor ya, ben sosyoloji profesörü müyüm?
O an anladım ki, bu soru sadece tarihsel bir meraktan öte, mizahi bir dilin parçası haline gelmiş. Hani, Karadeniz insanını ve kültürünü biraz abartarak anlatıyoruz ya, işte tam o noktada devreye benim ikili hâlim giriyor: hem ciddiyet, hem espri.
Arkadaş Ortamında İspirliler
Arkadaş grubumda bu konu açıldığında herkesin bir fikri var. Bazıları:
— Laz falan değil, sadece iyi yürekli insanlar, der.
Bazıları ise:
— Aa, bence biraz Laz işi var, çünkü yemekleri ve sohbetleri baya renkli, diye ekler.
Ben ise genellikle arada kalırım. Çünkü bir yandan “Tamam, tarihsel olarak doğru mu bu?” diyorum, bir yandan da espri yapmadan duramıyorum. Örneğin:
— Yani demek ki İspirliler, Karadeniz esprilerini Erzurum tarzıyla harmanlamış, diyebilirim, diyorum.
Bu sırada arkadaşlar kahkaha atıyor, ben de kendi kendime gülüyorum: Bak, yine kendi ikili hâlim devrede, hem düşündüm, hem güldüm.
Kültür ve Mizahın Kesiştiği Nokta
İspirliler Laz mıdır? sorusu, aslında kültür ve coğrafya arasındaki küçük bir çatışmayı temsil ediyor. Karadeniz’in enerjisi, Erzurum’un sert havasıyla birleşiyor ve ortaya hem eğlenceli hem düşündürücü bir durum çıkıyor. İzmir’de yaşayan biri olarak bunu gözlemlemek ise ayrı bir keyif. Çünkü insan, farklı kültürleri gözlemlerken hem empati yapıyor hem de mizahı hayatına katıyor.
Kendi Kendine Dalga Geçmek
Bazen bu düşüncelerimi arkadaş ortamında paylaşırken fark ediyorum ki, ben aslında kendi kendime dalga geçiyorum. Mesela:
— Abi, İzmir’deyiz, İspir’i konuşuyoruz, bu ne hayat ya!
Ama işin güzel tarafı, bu dalga geçme hâli bile yazının, sohbetin ve gündelik hayatın bir parçası oluyor. Ve işte tam burada, mizah ve içsel düşünceler bir araya gelerek, okura da bir tebessüm yaratıyor.
Sonuç: İspirliler Laz mıdır, yoksa Kendine Has mı?
Sonuç olarak, İspirliler Laz mıdır sorusuna net bir cevap vermek zor. Çünkü bu, hem tarihsel hem de kültürel bir meseleyi içeriyor. Ama arkadaş ortamlarında ve gündelik hayatta, bu soru bir nevi mizah aracı olarak kullanılıyor. Bir yandan düşündürüyor, bir yandan güldürüyor.
Ben, İzmir’de yaşayan, espriyi seven ama içeride her şeyi düşünen 25 yaşında biri olarak, bu soruya şöyle yanıt veriyorum: İspirliler Laz mı, değil mi? Belki tam olarak cevap veremem. Ama kesin olan bir şey var: onların hikayesi, mizahı ve sohbeti kesinlikle kendi başına bir kültür zenginliği.
Ve işte, bu yüzden her “İspirliler Laz mıdır?” sorusu geldiğinde hem gülüyoruz hem de düşünüyoruz. Çünkü bazen hayatın en eğlenceli anları, kendi kendimize sorular sormak ve cevaplarıyla dalga geçmekten geçiyor.
—
İçten, mizahi ve düşündürücü bir dille hem gündelik hayatın küçük sahnelerini hem de kültürel soruları harmanlayan bir yazı ortaya çıktı. Bu yazıyı okuyan herkes, hem gülüyor hem de kendi iç sesinde küçük bir “hmm” anı yaşıyor.